قم را به قتل آوردند . در عهد خلافت هارون الرشيد اهل اصفهان از مجاورت و مخالطت اهل قم به‌تنگ آمده ، قم و نواحى او را از جزو جمع خود خارج نموده ولايت على حده قرار دادند و مالياتى موافق مميزى هارونى بر آنها وارد آوردند . در آن مميزى تفرش و فراهان و ديار اسحاق كه الان خلج قم مشهور است با كاشان تا حدود رى و اصفهان و همدان داخل قم بود . بعد از تسلط و تغلب تاتار و مغول كه در بلاد ايران خرابى كلى وارد آمد در عهد خانيت غازان خان از سلاطين مغول مميزى جديد شده - چنان‌كه در كتاب وصاف مسطور است - مالياتى به‌اندازهء استعداد قم و بلوكات كه دارد . آن مميزى برقرار بود تا در فتنهء افغان در اواخر دولت صفويه انار اللّه برهانهم در ممالك محروسهء ايران ، اكثر [ شهر ] خراب و از حيز انتفاع افتاده و قنوات انباشته شد و باغات مشجر اراضى بياض شده بود . در عهد سلطنت خاقان مغفور فتحعلى شاه قاجار آقا ميرزا باباى آشتيانى را به مميزى اين ولايت مأمور نموده ، جمع جديدى به طريقهء مقاطعه به شهر قم و بلوكات بسته كه مبلغ دوازده هزار و چهارده تومان نقد و چهار هزار و پانصد خروار جنس بود . به مرور ايام و سنوات حكام و مباشرين امور ديوانى همه ساله به جهت نفع حكومتى اضافه بر ماليات وجهى از رعيت گرفته ، بعد از اطلاع امناى دولت آن اضافه را به اسم فرع و تفاوت عمل جزو كتابچهء ديوانى كردند تا آن‌كه دوازده هزار تومان به مبلغ بيست و پنج هزار تومان معمول و برقرار شد و رعيت لابد و لاعلاج بر معاش خو تنگ گرفته و از عهدهء مطالبات ديوانى بر مىآمدند . تا در سنوات قحط و غلاكه در اكثر بلاد ايران بلكه ربع مسكون روى داد و مردم در حسرت نان جان دادند و بنى نوع خويش را چون گاو و گوسفند ذبح نموده و خوردند اكثر دهات بىرعيت و خانه‌ها خالى از سكنه گشته ، بعضى از مزارع و دهات خراب شده ، حكم